In het spoor van de zijderoute

Oezbekistan informatie

Landeninformatie Oezbekistan

Wat zijn de gewoontes en gebruiken, hoe is het klimaat in de maand dat je vertrekt en wat zijn de hoogtepunten op het gebied van flora en fauna? Kom niet voor verrassingen te staan en lees de landinformatie.

Bevolking, taal & cultuur

Met meer dan 30 miljoen mensen heeft Oezbekistan het grootste aantal inwoners van alle Centraal-Aziatische landen. Toch is deze unieke bestemming niet bijzonder dichtbevolkt: de landoppervlakte van Oezbekistan is namelijk meer dan tien keer zo groot als die van Nederland. Ongeveer 80 procent van de bevolking is Oezbeeks; 10 procent komt uit omringende landen en nog eens 10 procent is van Russische of Slavische afkomst. De etnische diversiteit en bijzondere mix van culturen zijn terug te zien in de kleurrijke steden en dorpjes van het land.

De officiële taal van Oezbekistan is het Oezbeeks – net als onder meer Turks, Azerbeidzjaans, Kazachs en Oeigoers behoort deze taal tot de Turkse talen. Officieel wordt gebruik gemaakt van het Latijns alfabet, maar ook het cyrillisch schrift (waarmee bijvoorbeeld Russisch wordt geschreven) komt nog regelmatig voor. Oezbeeks wordt gesproken door de meeste inwoners van Oezbekistan en in delen van Tajikistan, Kyrgistan en Kazachstan. Als voormalige Sovjetstaat heeft Oezbekistan echter ook een groot aantal Russische sprekers – met name in de grote steden is het Russisch nog altijd in gebruik als een lingua franca.

De cultuur van Oezbekistan is voortgekomen uit een eeuwenlange stroom van invloeden uit Azië, het Midden-Oosten, Europa en Centraal-Aziatische buurlanden. Meer dan de helft van de inwoners woont op het platteland en een groot deel van hen leeft een agrarisch bestaan. Lokale seizoensproducten spelen om die reden een belangrijke rol in de Oezbeekse keuken. Brood, schapenvlees, noedels en gevulde deegzakjes komen veel voor op de menukaart. Gasten worden bijna overal verwelkomd met (groene) thee en lekkernijen.

Een van de belangrijkste culturele uitingsvormen voor het Oezbeekse volk is muziek. Traditionele muziekstijlen, zoals Oezbeekse volksmuziek, zijn nog altijd erg populair en worden dagelijks gespeeld op de radio en televisie. Ook op bruiloften en feesten – zoals de nationale feestdag Navruz in maart – wordt volop muziek gedraaid. In de meeste gevallen zijn reizigers meer dan welkom op zulke feestelijke gelegenheden.


Geschiedenis, economie en politiek

De geschiedenis van Oezbekistan ligt onlosmakelijk verbonden met die van de Zijderoute. Deze handelsroute van China naar Centraal-Azië en de Middellandse Zee speelde een enorme rol in de ontwikkeling van deze gebieden. De Zijderoute stamt uit de tijd van de Han-dynastie en bleef vele eeuwen in gebruik. De gebieden langs de belangrijke route floreerden dankzij het intrinsieke handelsnetwerk. Niet alleen goederen werden uitgewisseld, maar ook kennis, talen, ideeën en religies.

Rond de zevende eeuw n.Chr. werd het huidige Oezbekistan overwonnen door Arabieren, die het islamitische geloof introduceerden. In de dertiende en veertiende eeuw was het land, net als de rest van Centraal-Azië, onderdeel van het Mongoolse Rijk van Dzjengis Khan. Niet veel later stichtte Timoer Lenk, een krijgsheer geboren in een dorpje vlakbij Samarkand, een nieuw imperium uit het inmiddels ineengestorte Mongoolse Rijk. Tegenwoordig zijn moskeeën, madrassas (islamitische onderwijscentra) en mausoleums uit deze eeuwen de belangrijkste bezienswaardigheden die herinneren aan het veelzijdige verleden van Oezbekistan.

In de negentiende eeuw begon in Centraal-Azië een Sovjetperiode die bijna 150 jaar zou duren. De Russische overheersers maakten Tashkent tot de hoofdstad van het toenmalige Turkestan en implementeerden communistische ideologieën.  Moskeeën werden gesloten en alle vormen van religie werden verboden. Pas in 1991, met de val van de Sovjet-Unie, werd Oezbekistan een onafhankelijke staat. De eerste president van het 'nieuwe' Oezbekistan, Abduganiyevich Karimov, regeerde het land tot zijn dood in 2016. 

Katoen, goud, koper, gas en olie zijn een paar van de voornaamste grondstoffen waar de economie van Oezbekistan op drijft. Sinds de jaren negentig is de economie van het land geleidelijk gegroeid en is de werkeloosheid gedaald. Hoewel armoede met name op het platteland nog voorkomt, is de levensstandaard voor de meeste mensen aanzienlijk gestegen gedurende de afgelopen twintig jaar.

Sinds de onafhankelijkheid van Oezbekistan is het land altijd een autoritaire staat geweest. Dit betekent dat de verkiezingen in het land niet vrij zijn – zij worden gereguleerd door de staat om de macht in handen te houden bij een politieke elite. Ook heeft het Centraal-Aziatische land een slechte naam wat betreft de naleving van persvrijheid en andere mensenrechten die in Nederland vanzelfsprekend zijn: homoseksualiteit is bijvoorbeeld nog altijd verboden volgens Oezbeekse wetten.

Toch wordt de bestemming beschouwd als een veilige plek voor bezoekers, al helemaal in het geval van georganiseerde reizen. Oezbeken staan bekend om hun gastvrijheid en nieuwsgierigheid ten opzichte van buitenlanders. Wie door dit Centraal-Aziatische land trekt, zal dus kennis maken met een vriendelijk volk, een fascinerende geschiedenis en de onvergetelijke verhalen van de Zijderoute.


Klimaat

Oezbekistan is samen met Liechtenstein een van de enige twee dubbele binnenstaten ter wereld. Dit betekent dat het land enkel grenst aan landen die op hun beurt volledig door land worden omgeven. Oezbeken moeten dus op zijn minst twee grenzen oversteken om bij de kustlijn van een open zee te belanden.

Het klimaat van Oezbekistan is gecategoriseerd als een landklimaat, met hete zomers en koude winters. In de zomer klimt de temperatuur regelmatig tot boven de 40 °C. Desalniettemin zijn de warme temperaturen vaak nog goed te verdragen dankzij de lage luchtvochtigheid in het land. De gemiddelde wintertemperatuur ligt rond de -2 °C, hoewel koude uitschieters tot zo'n -40 °C ook vrij regelmatig voorkomen.

Oezbekistan is over het algemeen een droog land, met in bepaalde regio's zelfs een woestijnachtig klimaat. De weinige neerslag die er valt, komt vooral voor in de bergachtige gebieden en de Fergana-vallei in het oosten van het land.


Natuur

Hoewel een groot deel van het Oezbeekse landschap bestaat uit dorre vlaktes, biedt deze bestemming een verrassend grote variatie aan natuurgebieden. Bergen, valleien, meren en woestijnen maken deel uit van de onvergetelijke uitzichten die reizigers hier kunnen ervaren. Steden en dorpen zijn veelal gebouwd bij oases, waar verschillende fruit- en loofbomen groeien.

Een van de uniekste landschappen in Oezbekistan is het Aralmeer, een verzameling waterbekkens die vroeger samen een gigantisch meer vormden. De opdroging van dit meer – een proces dat begon in de jaren zestig – bracht een nieuwe woestijn voort: de Aralkum. Verroeste vissersboten zijn een van de weinige herinnering aan de watermassa waar veel Oezbeken vroeger naartoe reisden om vakantie te vieren.

Behalve uitgestrekte woestijnvlaktes en oases is ongeveer een vijfde van het Oezbeekse landoppervlak bedekt met bergen en valleien. In het oosten van Oezbekistan liggen delen van Pamir en Tian Shan, twee omvangrijke bergketens die doorlopen tot Tajikistan, Kirgizië en China. De indrukwekkende rotspartijen met besneeuwde toppen geven een nieuwe dimensie aan de natuurlijke omgeving van het land. Het hoogste punt dat nog binnen de grenzen van Oezbekistan valt, is de top van de berg Khazret Sultan op 4.643 meter hoogte.

Een van de oudste en grootste natuurreservaten in het land is Ugam-Chatkal Nationaal Park. Dit beschermde natuurgebied ligt op ongeveer een uur rijden van hoofdstad Tashkent. Dit paradijs voor outdoor-liefhebbers is de perfecte omgeving voor lange wandelingen door de bergen. In het oostelijke Zaamin natuurreservaat zijn veel van de 800 platen- en boomsoorten te bewonderen die alleen in Oezbekistan voorkomen!