Zuid-Afrika

Landeninformatie Zuid-Afrika

Wat zijn de gewoontes en gebruiken, hoe is het klimaat in de maand dat u vertrekt en wat zijn de hoogtepunten op het gebied van flora en fauna? Kom niet voor verrassingen te staan en lees de landinformatie.

Bevolking

Zuid-Afrika heeft een bevolking van meer dan 49 miljoen mensen, waarvan ruim 35 miljoen (=80%) zwarten. De zwarte bevolking bestaat uit negen grote volkeren, met ieder zijn eigen cultuur en tradities. Elk volk kent een aantal stammen. Tussen deze 'tribes' bestaan ook weer onderlinge verschillen op het gebied van taal en gewoonten. Zo bestaat het volk der Zulu's uit meer dan 200 verschillende stammen. Niet meer dan 8% van de bevolking bestaat uit wat vroeger 'kleurlingen' werd genoemd. Dat zijn afstammelingen van de eerste kolonisten, Hottentotten en Oost-Aziatische slaven. Zij wonen hoofdzakelijk in het westen van het land en spreken meestal Afrikaans.

Drie procent van de bevolking wordt gevormd door Aziaten, voor het merendeel afkomstig uit India. De blanken (9%) komen sinds 350 jaar uit alle delen van Europa: Nederlanders en Vlamingen, Duitsers, Britten, Fransen, Portugezen, Grieken, Italianen en Polen.

In Zuid Afrika worden na het begin van de jaren negentig elf talen als officieel beschouwd. Engels en Afrikaans (sinds 1925) werden tot die tijd door de overheid beschouwd als de officiële talen en worden ook in het parlement gebruikt. De negen talen worden vaak ingedeeld in vier taalgroepen, de Venda, de Tsonga, de Nguni en de Sotho. De meest gesproken talen zijn Zulu (28% van de zwarte bevolking) en Xhosa (27%), dit zijn de belangrijkste omgangstalen, en verder Afrikaans, Tswana (12%), Noord-Sotho (11%), Engels, Zuid-Sotho (9%) en Tsonga (4%), Ndebele (3%), Swazi (3%) en Venda (3%).

Het Afrikaans is één van de elf officiële talen van de Republiek van Zuid Afrika, en de moedertaal van ongeveer 4 miljoen Zuid Afrikanen, en verder nog een paar bevolkingsgroepen in Namibië en in het oosten van Zimbabwe.

Het onderwijs onder de zwarte bevolking had sterk te lijden onder het apartheidsregime. In 1953 werd door de 'Bantu Education Act' het onderwijs voor de zwarten nog verder beperkt en ook het missieonderwijs werd geheel door de staat overgenomen. Ook inhoudelijk en qua voorzieningen bepaalde de overheid het onderwijsbeleid. Zo mocht het onderwijs alleen in de eigen taal onderwezen worden en werd het niveau bewust laag gehouden.

In 1959 mochten studenten alleen naar een universiteit van hun eigen 'kleur'. Studeren aan de grote 'blanke' universiteiten als de Universiteit van Kaapstad en die van Witwatersrand was voor kleurlingen en zwarten uitgesloten. Pas in 1986 werden alle rassen in principe weer toegelaten tot de universiteiten. Tot 1990 bleef deze situatie zo en bijvoorbeeld de leerplicht voor zwarten werd pas in 1991 geregeld.

Voor blanken gold de leerplicht al vanaf 1953, voor Aziaten vanaf 1979 en voor kleurlingen vanaf 1980. Zwarte scholen kampten echter vanaf het begin al met o.a. slechte gebouwen, slechte leermiddelen, veel te grote klassen en te kleine budgetten. Het analfabetisme onder de zwarte bevolking was en is zeer hoog. In 1985 kon 68% van de zwarte bevolking niet lezen of schrijven tegen 7% van de blanke bevolking. In 1990 haalde nog maar 36% van de zwarte leerlingen een diploma tegen 90% van de blanken, kleurlingen en Aziaten.

Op dit moment streeft de overheid natuurlijk naar een geïntegreerd schoolsysteem dat in principe voor iedereen toegankelijk zou moeten zijn. Dat het in de praktijk nog verre van ideaal is, zal duidelijk zijn. Er zullen nog veel culturele en psychologische barrières genomen moeten worden voordat echt iedereen gelijke kansen heeft. Vooral de organisatie van het onderwijs in de zwarte Townships, waar het grootste deel van de zwarte kinderen op aangewezen is, komt maar moeizaam op gang. In 1999 slaagde minder dan de helft van de zwarte scholieren in het middelbaar onderwijs voor het eindexamen. Over het algemeen is het probleem: te veel kinderen, te weinig geld, te weinig leraren, en de leraren die er zijn, vertrekken na verloop van tijd omdat ze van het salaris niet kunnen leven.

Cultuur

Bijna 80% van alle Zuid Afrikanen zijn lid of beschouwen zich lid van één van de vele christelijke kerken of stromingen. De vestiging van de Calvinistische kerk in Zuid-Afrika is een gevolg geweest van de koloniale politiek van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. In die periode mochten andere kerken geen erediensten houden of zending bedrijven. Pas in 1779 kregen Duitse Lutheranen toestemming om een kerkgebouw te openen en vele andere zendelingen volgden in de eeuwen daarna.

De zogenaamde zwarte onafhankelijke kerken, de African Independent Churches, vormen sinds ca. 1850 de grootste religieuze gemeenschap van Zuid-Afrika. Zij hebben meer dan 3000 verschillende onafhankelijke kerken, met gezamenlijk meer dan 6 miljoen leden. Soms bestaan ze slechts uit één gemeente, soms tellen ze tienduizenden leden.

Beide richtingen houden vast aan een diep in de Afrikaanse cultuur verankerde geloofsbeleving, richten zich zeer sterk op hun leiders, zijn zeer behoudend, zetten zich af tegen Europese geloofspraktijken en baseren zich doorgaans op een eigen interpretatie van de bijbel. De grootste van deze kerken is de Zionist Christian Church, met in heel zuidelijk Afrika enkele miljoenen leden. Deze kerk is in 1914 gesticht door 'profeet' Engenas Lekganyane. Een andere grote zwarte kerk is de in 1911, door de Zulu Isaias Shembe de Nazareth, opgerichte Baptist Church, die in Natal gevestigd is.

Er zijn drie blanke kerken in Zuid-Afrika, waarvan de sterk calvinistische Nederduits Gereformeerde Kerk met 1.350.000 leden de meest invloedrijke is. In de 19e eeuw splitsten de Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika (1853) en de Gereformeerde Kerk van Afrika of de Dopperkerk (1859) zich af van de Nederduits Gereformeerde kerk. De vergadering van de Nederduits Gereformeerde Kerk stond in 1857 raciaal gescheiden kerkdiensten toe. Maar de in 1968 opgerichte en internationaal gewaardeerde Zuid Afrikaanse Raad van Kerken streeft volhardend naar vergaande oecumenische samenwerking onder leiding van bekende figuren als Desmond Tutu, C.F. Beyers Naudé en F. Chikane.
Het aantal Hindoes bedraagt meer dan een half miljoen en daarmee is deze religie veruit de belangrijkste onder de Indiërs. Hindoeïstische tempels zult u dan ook vinden in steden als Durban en Kaapstad. De meerderheid van de ruim 400.000 moslims is te vinden, vooral onder kleurlingen en Indiërs, in grote steden als Durban en Kaapstad. Het aantal joden in Zuid-Afrika wordt geschat op 150.000.

De oorspronkelijke inwoners van Zuid-Afrika, Hottentotten, Bosjesmannen en de diverse Bantoevolken hadden voor de komst van de blanken ieder hun eigen inheemse religies. Vruchtbaarheidsrituelen, oogstrituelen, voorouderverering en het heilige geloof in het bestaan van hogere machten en krachten zijn gemeenschappelijke kenmerken. Eind 20e eeuw zou zeker nog een kwart van de zwarte bevolking deze religies aanhangen. Inyanga's en sangoma's, traditionele Afrikaanse genezers, spelen, zelfs in de grote steden, nog steeds een belangrijke rol in de cultuur en de religieuze leefwereld van de zwarte Zuid Afrikanen. Deze traditionele genezers hebben sinds enige jaren, vanwege hun speciale banden met de lokale bevolking, samen met de reguliere voorlichters in de gezondheidszorg de strijd aangebonden tegen de vele HIV en Aidsbesmettingen.

Economie

De Zuid-Afrikaanse economie is veruit de grootste van het Afrikaanse continent met, in 1998, een binnenlandse productie van 288,7 miljard dollar. De beroepsbevolking telde rond de eeuwwisseling ca. 16 miljoen mensen, die voornamelijk in de mijnbouw, industrie en de dienstverlening werkzaam zijn. Ongeveer 40% van de beroepsbevolking is volgens officiële cijfers werkloos; in werkelijkheid is dit aantal, met name onder de zwarte/gekleurde bevolking, zeer waarschijnlijk veel hoger. Door de zeer hoge werkloosheid probeert de zwarte bevolking op allerlei manieren in haar levensbehoeften te voorzien. Deze informele sector, die steeds groter en belangrijker wordt, bestaat bijvoorbeeld uit het verkopen van groenten, fruit, pottenbakken, het maken van matten, manden en taxibedrijfjes. Een probleem vormen de vele illegale immigranten uit o.a. Swaziland, Lesotho, Mozambique, Zimbabwe, Botswana en Malawi. Met de uitermate lage lonen, die zij ontvangen, vormen ze een bedreiging voor de Zuid-Afrikaanse werknemers.

De economie van Zuid-Afrika zit tweeslachtig in elkaar. De moderne ontwikkelde economie, in en rond enkele grote steden, staat in sterk contrast met de vele onderontwikkelde gebieden, waar men zich praktisch alleen bezighoud met een soort overlevingslandbouw. In sommige zwarte townships en in de voormalige thuislanden zit waarschijnlijk tachtig procent van de beroepsbevolking zonder werk. De ontwikkeling van de moderne economie is het sterkst in het industriële hart van Zuid Afrika, Gauteng dat aan het eind van de 19e eeuw begon met de vondst van een aantal zeer belangrijke delfstoffen, zoals: goud en diamanten. Door de aanwezigheid van zeehavens zijn andere belangrijke industriële gebieden Durban, Port Elizabeth en de Westelijke Kaap.

Om te voorkomen dat veel zwarten/kleurlingen zouden migreren naar de, blanke, ontwikkelde gebieden trachtte de regering ook om de zwarte thuislanden economisch te steunen. Dit beleid mislukte volledig en bovendien hadden de industriële centra steeds meer (goedkope) arbeidskrachten nodig. Men probeerde beide problemen op te lossen door net over de grenzen van de thuislanden nieuwe industrieën te vestigen, de zogenaamde 'grensnijwerhede'. De economische ongelijkheid in het land zorgt er ook voor dat miljoenen, vooral zwarte mensen, ver onder de armoedegrens leven. Toch heeft Zuid Afrika zeker de mogelijkheden in zich om economisch te groeien, maar daar moet dan wel iedereen van profiteren. Te grote verschillen in de inkomensverdeling, tussen blanken, zwarten en kleurlingen, zorgen onvermijdelijk voor grote spanningen tussen beide bevolkingsgroepen en vormen een groot gevaar voor de politieke en economische stabiliteit.

Sinds 1995, aan het eind van het economische isolement, is er een reële groei van het B.N.P. door een groot optimisme, hoge verwachtingen en effectieve nieuwe buitenlandse investeringen. Ook de export trok weer aan, maar ook de binnenlandse vraag nam snel toe, waardoor het overschot op de betalingsbalans dreigde te dalen. Het beleid van de regering is er in het algemeen op gericht om de economische groei groter te maken, niet zozeer om die groei gelijkelijk te herverdelen onder blanken, zwarten en kleurlingen. Om een gezonde economie te creëren zal er ook nog veel meer door het buitenland geïnvesteerd moet worden. Die investeringen komen, sinds enkele jaren, weer op gang. Bijv. een aantal internationale hotelketens hebben grote investeringen gedaan in de diverse toeristencentra, zoals Durban en Kaapstad. Het toerisme in Zuid-Afrika is “booming” en dat is te merken aan de groei van het aantal hotelkamers, maar ook weer het tekort daaraan. Veel Zuid Afrikaners hebben nieuwe bedrijven opgezet, om op die manier een graantje mee te pikken van die groei. Steeds meer nieuwe initiatieven worden genomen om zelf een goed inkomen te verwerven.

Flora en Fauna

De flora van zuidelijk Afrika is één van de meest diverse ter wereld. Men kan hier bijna 10% van alle bekende plantensoorten vinden; in totaal zo'n 24.000 soorten. Veel van deze inheemse planten zijn vandaag de dag bekend en geliefd bij tuinliefhebbers in de hele wereld dankzij, vooral Nederlandse, plantenverzamelaars. Zij zochten de Kaap af naar kleurrijke planten, die zouden kunnen gedijen in andere klimaten. Zo brachten zij voor het eerst in 1690 pelargoniums (beter bekend als geraniums) mee naar Europa. Ook andere populaire soorten zoals de gladiolen en de fresia's komen oorspronkelijk uit Zuid-Afrika.

Zuid-Afrika heeft een rijke fauna die, voor zover bekend, bestaat uit 230 soorten land- en 43 soorten zeezoogdieren. Dit betekent dat in een gebied dat slechts één procent van de landmassa van de wereld beslaat, zeven procent van alle thans levende zoogdiersoorten kan worden aangetroffen. Bijna alle bekende Afrikaanse grootwildsoorten komen voor in de parken en reservaten van Zuid-Afrika. Het rijkst aan soorten is wel het enorme Kruger Nationaal Park, maar andere kleinere parken, zoals Hluhluwe Game Reserve, doen in geen geval voor het Krugerpark onder. De laatste jaren zijn er, ook i.v.m. het instandhouden van vele bedreigde diersoorten, veel, vaak hele dure en luxe, privé Game Reserves bij gekomen. Hier worden speciale fokprogramma's opgezet in de strijd tegen het uitsterven van de vele diersoorten. Het bijkomend voordeel van de kleinere parken is dat u op een kleiner oppervlak heel veel dieren kunt zien.

Geografie

Zuid-Afrika ligt tussen 22° en 35° Zuiderbreedte en strekt zich van de rivier de Limpopo in het noorden 2.000 km uit tot aan het Kaapse Schiereiland in het zuidwesten en 1.500 km van de halfwoestijn in Namaqualand in het westen (aan de Atlantische Oceaan) tot de subtropische noordkust van Kwa-zulu/Natal (aan de Indische Oceaan). Zuid-Afrika heeft een oppervlakte van 1.224.500 km².

Tot voor kort was Zuid-Afrika verdeeld in vier provincies. De nieuwe grondwet, die sinds de eerste non-raciale, democratische verkiezingen van april 1994 van kracht is, bracht daar verandering in. Het land is nu verdeeld in 9 provincies, te weten: de Westkaap, Oostkaap en Noordkaap, Noord-Provincie, Noordwest, Mpumalanga, Limpopo, Gauteng en tenslotte KwaZulu Natal. In het noorden grenst Zuid-Afrika aan Namibië, Botswana en Zimbabwe en in het noordoosten aan Mozambique.

De koninkrijken Lesotho en Swaziland zijn volledig door Zuid-Afrika ingesloten en ook volledig afhankelijk van Zuid-Afrika, maar ze hebben echter nooit tot Zuid-Afrika behoord. Tot hun onafhankelijkheid in het midden van de jaren '60 waren het Britse protectoraten.

Een recente enquête, gehouden onder bezoekers van Zuid-Afrika, wees uit dat maar liefst 90 procent van hen op de eerste plaats was gekomen vanwege de dierenwereld en de ongerepte natuurgebieden. Gezien de grote diversiteit van de natuurlijke ecosystemen in Zuid-Afrika is deze uitkomst eigenlijk niet verrassend. Zo kunt u in Zuid-Afrika uitgestrekte grasvlakten, savannen, natuurreservaten, paradijselijke baaien en stranden, ruige bergstreken, sprookjesachtige bossen en prachtige groene kuststroken tegenkomen.

Geschiedenis

De geschreven geschiedenis van Zuid-Afrika start in 1652 met de komst van Jan van Riebeeck. Hij stichtte aan Kaap de Goede Hoop een verversingsstation voor schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Na deze vestiging groeide de Europese bevolking in Zuid-Afrika gestaag verder. Daarnaast besloot de VOC slaven te importeren uit Nederlands Oost-Indië.

In het begin van de 19e eeuw namen de Britten bezit van de Kaap. Hierdoor ontstond er onenigheid tussen de Nederlandse boeren en de Britten over onder andere de afschaffing van de slavernij. De Nederlandse boeren trokken, tijdens de zogenaamde Grote Trek, mede daardoor weg uit de Kaap en stichtten de onafhankelijke republieken Oranje Vrijstaat en Transvaal.

De boeren deden ook een poging om Natal binnen te trekken, maar deze aanval werd afgeslagen door de Zulu's onder leiding van Dingaan, de broer van de beroemde Shaka. De oorlogen, die zij veroorzaakten, hebben andere stammen verzwakt, waardoor de boeren hun opmars konden houden. Later werden de Zulu's definitief verslagen door de Britten.

De Britten kregen steeds meer macht in handen en in een aanhoudende diplomatieke confrontatie dreven zij in 1899 Paul Kruger naar de rand van oorlog door te blijven aandringen op volledige erkenning van de rechten van de 'uitlanders'. Het resulteerde in de Boerenoorlog (1899-1902).

De Vrede van Vereeniging markeerde het einde van deze oorlog en de overwinning van het Britse rijk over de Boeren. Groot-Brittannië annexeerde in 1902 de Boerenrepublieken: Transvaal en Oranje Vrijstaat, maar gaf deze later zelfbestuur. Na de Nationale Conventie van 1908-1909, werd in 1910 ingestemd met een grondwet voor de Verenigde Unie van Zuid-Afrika, bestaand uit Transvaal, Oranje Vrijstaat, Natal en de Kaapkolonie.

Zuid-Afrika begon met het invoeren van een apartheidspolitiek, die na de verkiezingsoverwinning van de Nationale Partij in 1948 werd versterkt. Na felle onlusten werd de apartheidspolitiek in het begin van de jaren negentig afgeschaft. Op 11 februari 1990 werd de bekende anti-apartheidsactivist Nelson Mandela na 27 jaar vrijgelaten door Premier de Klerk. Beide kwamen overeen dat het noodzakelijk was een democratisch gekozen grondwetgevend orgaan in het leven te roepen. Dit leidde ertoe dat, na de eerste vrije verkiezingen, Mandela in 1994 tot president werd gekozen. De nieuwe regering voerde een beleid van ''rechtstellende actie'' om de apartheid af te schaffen en de ongelijkheden van het verleden te beëindigen. In 1999 droeg hij het presidentschap over aan Thabo Mbeki. De huidige president in Zuid-Afrika is op dit moment Jacob Zuma.

Klimaat

Door de ligging, ten zuiden van de evenaar, begint de Zuid-Afrikaanse zomer in december en de winter in juni. Ondanks de enorme afmetingen van dit land is het klimaat betrekkelijk uniform en gematigd.

Typerend is dat de gemiddelde temperatuur in Kaapstad 16,5°C bedraagt en in het veel noordelijker gelegen Johannesburg 16,2°C. Het warmst is het aan de oostkust met een gemiddelde temperatuur van 20,6°C in Durban. Overdag wordt het in Durban in de zomer gemiddeld 27°C tot 22°C in de winter.

De temperatuur aan de westkust wordt gelijkmatig laag gehouden door de koude Benguela Stroom, de temperatuur aan de oostkust wordt gelijkmatig hoog gehouden door de warme Agulhas Stroom. De warmste maanden, in het binnenland, zijn december en januari en de warmste maand aan de kust is februari. Zelfs in de winter kan het op de meeste plaatsen nog wel zo’n 20°C worden. ’s Morgens vroeg fris, maar om 10.30 uur kan de temperatuur weer heerlijk zijn. Frisse/koude nachten en avonden, maar heerlijke, heldere dagen bij een aangename temperatuur.

In tweederde deel van Zuid Afrika valt minder dan 500 mm neerslag per jaar. In de zomertijd valt, in Zuid Afrika, de meeste regen als de vochtige lucht van de Indische Oceaan met kracht landinwaarts stroomt. In Kaapstad daarentegen valt de meeste neerslag in de maanden juni tot en met september. De regen valt in de zomer vaak in korte hevige buien, waarna de zon weer snel schijnt. Groot land en dus grote verschillen per regio!

In Madrid schijnt de zon gemiddeld 2910 uren per jaar en in Lissabon 2740 uur. In Zuid Afrika heeft Kaapstad gemiddeld 2980 uren en Pretoria 3240 uren per jaar. Kustplaatsen van de Kaap Provincie en KwaZulu/Natal ontvangen gemiddeld 300 zonne-uren meer dan de Canarische Eilanden.

Politiek

Zuid-Afrika is een presidentiële republiek, die vroeger bestond uit een driekamerparlement van blanken, kleurlingen en Aziaten. De huidige grondwet van de Republiek Zuid-Afrika dateert uit 1996. De nieuwe grondwet voorziet in een Lagerhuis of Nationale Assemblee met 400 zetels en een Senaat met 90 leden (tien voor elke provincie), die sinds 27 april 1994 werkzaam zijn. In het Lagerhuis zitten de gekozen vertegenwoordigers van nationale en regionale kieslijsten van de politieke partijen. Iedereen vanaf 18 jaar heeft stemrecht. Het Lagerhuis wordt om de vier jaar gekozen, de Senaat wordt samengesteld door vertegenwoordigers der provincies. Het Lagerhuis kiest de president, die ongeveer even veel macht bezit als de Amerikaanse of Franse president.
Terug naar boven