Reisblog het Japan van reisleider Laurens

In 2007 werkte ik als antropoloog in China. Rond het Japanse Nieuwjaar besloot ik de veerboot van Shanghai naar Shimonoseki te nemen – het zuidelijkste punt van Honshu. Een tocht van ruim 35 uur. In mijn onschuld had ik een ‘standaard ticket' geboekt, wat bleek te betekenen: een lege, kale ruimte die leek op een basisschoolsporthal, gedeeld met dertig anderen. We kregen een dun matje, de traditionele futon- dunner dan een pannenkoek – en lagen schouder aan schouder op de harde vloer. Gezellig snurken, af en toe een arm van de buur over je heen, zeezieke medepassagiers … 35 uur lang.

Het grote voordeel? Je zit meteen tussen de mensen. Ik was verrast door de vriendelijkheid en behulpzaamheid. Mensen deelden hun eten: geen stroopwafels, maar kippenpoten met nagels, gedroogde vis, en gefermenteerde sojabonen die ruiken als een gymsok na een marathon. Ik knikte en dacht: “Dit is vast de Japanse versie van drop.” Heerlijk. Ze gaven tips over must-see plekken, restaurants en basisbeleefdheden – dit was nog voor Google Translate, dus ik voelde me als een slechte mime-act. Een advies volg ik nog altijd en geef ik door: stap binnen bij die kleine, vaak door een echtpaar gerunde restaurantjes. In die traditionele izakaya’s wordt eten tot in de puntjes bereid, streeft elke chef naar perfectie en zijn de prijzen bijna altijd verrassend vriendelijk.

Die eerste indrukken waren zo positief dat ik bleef terugkomen. Een paar jaar later begon ik mijn eerste groepsreizen voor Fox in Japan te begeleiden. Sinds 2007 is de populariteit van Japan alleen maar gestegen - waarschijnlijk omdat niemand de futon-boot meer neemt.

Japan is lastig te doorgronden. Veel bezoekers verwachten vooral traditie: oude houten tempels en ryokan, die je met name in Kyoto nog volop tegenkomt. Maar ze vergeten dat talloze steden in de Tweede Wereldoorlog werden verwoest en in de jaren ’50 en ’60 volledig herbouwd. Een van de grootste moderne wonderen is de Shinkansen: de hogesnelheidstrein die alle grote steden verbindt en op de minuut nauwkeurig rijdt. Toch vind je zelfs op die hypermoderne stations traditie. Toen ik eens aan een oudere dame vroeg hoe lang het duurde tot de volgende trein, antwoordde ze: “Twee keer rijst koken.” Dat bleken veertig minuten te zijn. Precies.

Hetzelfde zie je in de auto-industrie: Japanse merken staan voor betrouwbaarheid en degelijkheid, maar ingenieurs worden nog altijd aangemoedigd de fabrieksvloer op te gaan om problemen met eigen ogen te zien. Tussen al die moderniteit liggen eeuwenoude tempels, schrijnen en gebruiken. Confucianisme en Shinto zijn diep verweven in het dagelijks leven. Waar die tegenstellingen elders spanning opleveren, maakt Japan er een harmonieus geheel van. Of zoals een Japanner het zou zeggen: “Chotto matte.. het past wel.”

Met de trein in Japan
Reizen met de trein is een van de efficiëntste en meest punctuele ervaringen ter wereld. De Shinkansen rijdt letterlijk op de minuut nauwkeurig, en lokale treinen zijn vaak zo betrouwbaar dat je er bijna je horloge op gelijk kunt zetten. In 2018 vertrok een trein 25 seconden te vroeg. Voor het spoorwegbedrijf was dat reden voor een officiële publieke verontschuldiging; de volgende dag verschenen excuses zelfs in de nationale dagbladen.

Tips als je individueel reist met de trein
✓ Kies bij lange trajecten voor een reserved seat als je zeker wilt zijn van een zitplaats.
✓ Kies bij lange trajecten voor een reserved seat als je zeker wilt zijn van een zitplaats.
✓ Reis je spontaan of kortere afstanden? Dan is een non-reserved seat vaak goedkoper en flexibel.
✓ Let op het verschil tussen JR-lijnen en private metro’s: niet alle tickets of passen zijn overal geldig.
✓ Gebruik apps als Hyperdia of Navitime om snel het juiste perron en de beste verbinding te vinden.
✓ Reis je met een JR Pass? Houd er rekening mee dat de snelste Shinkansen, de Nozomi, meestal niet inbegrepen is. Kies dan voor de Hikari of Kodama.
✓ Neem bij grote stations extra overstaptijd; plekken als Shinjuku of Tokyo Station voelen soms als een doolhof.

Als ‘first-timer’ sta je versteld van de regels: netjes in de rij, geld met twee handen aangeven, niet lopend eten of drinken… Sta je aan de verkeerde kant van de roltrap? Gaijin. Bellen in de trein? Gaijin. Vijf minuten te vroeg voor een reservering? Ook gaijin.

Het woord betekent letterlijk ‘buitenlander’, maar wordt soms ook gebruikt voor iemand die de ongeschreven Japanse omgangsregels niet begrijpt. Afhankelijk van de context klinkt het neutraal, plagerig of licht afkeurend. Voor buitenstaanders kunnen die regels overdreven streng lijken, terwijl ze voor Japanners juist zorgen voor rust en wederzijds respect.

Sommige gewoontes voelen onwennig, van andere neem je vanzelf iets over, en soms is het vooral grappig hoe snel je doorhebt dat je meteen opvalt. De enige manier om het echt te begrijpen, is door het zelf mee te maken.

Etiquette-valkuilen in de trein
In Japan liggen etiquette-valkuilen overal op de loer, ook in de trein. Hard praten of bellen in de coupé? Meteen herkenbaar als toerist. Eten onderweg? Dat doe je eigenlijk alleen in de Shinkansen; in lokale treinen wordt dat meestal niet gewaardeerd. En vergeet vooral niet eerst uitstappende reizigers ruimte te geven, anders voel je direct die collectieve, zachte afkeuring.

Rugzakken draag je in drukke treinen voor je borst, zodat je niet voortdurend tegen andere reizigers aan stoot. Reis je met een grote koffer, dan moet je op sommige Shinkansen-routes vooraf een bagagereservering maken. En de deuren? Die sluiten exact op tijd.

Het goede nieuws: mis je een trein, dan staat de volgende vaak al binnen enkele minuten klaar. Download vooraf handige apps zoals Hyperdia of Navitime, plan je route een beetje vooruit en geef jezelf een dag om eraan te wennen. Zodra de eerste verwarring verdwijnt, voelt het Japanse spoornet bijna magisch. Chaos lijkt er onmogelijk — zolang iedereen zich aan dezelfde ongeschreven regels houdt.

“De Japanse keuken is zoveel meer dan sushi en sashimi. Het is een meesterklas in eenvoud, met respect voor ingrediënten en de filosofie van ‘minder is meer’. De keuken alleen al is reden genoeg om naar Japan te reizen. Eén advies volg ik nog altijd en geef ik door: stap binnen bij die kleine, vaak door (tachtigjarige) echtparen gerunde restaurantjes. In deze traditionele izakaya’s wordt eten
tot in de puntjes bereid, streeft elke chef naar perfectie en zijn de prijzen altijd verrassend vriendelijk."

Wil je écht de Japanse cultuur induiken? Dan moet je letterlijk met de billen bloot. Baden in natuurlijke warmwaterbronnen (onsen) heeft een eeuwenlange traditie. Japan telt 10 procent van ‘s werelds actieve vulkanen en is rijk aan mineraalrijke bronnen waaraan helende krachten worden toegeschreven. Een weekendje onsen met de familie is razend populair. Ontspan hier samen met de Japanners en vergeet even dat je een gaijin bent.

Natsukashii betekent nostalgie, maar in Japan staat het voor blijdschap en dankbaarheid voor het verleden, niet voor melancholie. Het Showa Museum in Takayama is een uit de hand gelopen privécollectie memorabilia uit de Showa-periode (1926-1989), de tijd van keizer Hirohito.

Voor sommigen een rommelige verzameling prullaria, voor anderen een herleving van Japans gouden decennia. Dit museum - omgeven door de Japanse Alpen - is voor mij één van de hoogtepunten van de reis. Een verborgen parel die je niet mag missen.”

Vandaag de dag is het bijna onvoorstelbaar dat Hiroshima in 1945 volledig werd weggevaagd door de eerste atoombom ooit ingezet in een oorlog. In het centrum ligt het indrukwekkende Vredespark met de geruineerde koepel, een uitgebreid museum en de eeuwige vredesvlam. Daaromheen bruist een moderne stad met 1,2 miljoen inwoners: levendige winkelstraten, uitnodigende restaurants en een bruisend nachtleven. Het verleden wordt niet vergeten, maar Hiroshima toont vooral de veerkracht van
de Japanners. Een bezoek hier is aangrijpend en onvergetelijk.

Miyajima
Tijdens de groeprsreis Japan bezoeken we het eilandje Miyajima, dat vlak voor de kust van Hiroshima ligt. Ondanks de populariteit, slaagt dit betoverende eiland erin om haar authentieke, bijna magische, sfeer te behouden. Het paradepaardje? Dat is de 16 meter hoge ‘drijvende’ torii-poort. Maar Miyajima heeft nog zoveel meer te bieden: Shinto-shrijnen en boeddhistische tempels, vrij rondlopende herten, de levendige Omotesando-straat vol winkels met lokale specialiteiten en de berg Misen, waar je op de top heilige plekken en wilde apen tegenkomt.

Japanners zijn ontzettend behulpzaam, maar de taalbarrière en verplichte reserveringen (van bijvoorbeeld treinen) maken het reizen door het land soms wat lastig. Een groepsreis neemt al die zorgen uit handen: wij regelen de grote lijnen en boeken alles ruim van tevoren. Bovendien krijg je van de reisleider volop achtergrondinformatie over de cultuur en samenleving, en heb je genoeg vrije tijd om zelf op verkenning te gaan. Het is de perfecte manier om in relatief weinig tijd heel veel te zien.

Na twintig jaar pendel ik nog steeds heen en weer tussen China en Japan en heb ik de veranderingen en ontwikkeling van binnenuit meegemaakt. Door vergrijzing en gebrek aan opvolgers verdwijnen helaas steeds meer kleine eenmanszaakjes, en juist die geven Japan zijn unieke charme en authenticiteit. Nu is dé tijd om het échte Japan te ontdekken. Nergens komen traditie en moderniteit zo naadloos samen. Japan is een absolute must-see.