5 hoogtepunten van Sabah: van neusapen tot junglerivieren

Sandakan, het begin van je rondreis door Sabah, staat bekend als de poort naar Sabah’s wildernis. Maar voordat je jungle-avonturen beginnen, vermaak je je prima een dag in deze multiculturele stad.

De proeftuin van Sandakan
Vanwege de vele verschillende culturele invloeden vind je in Sandakan diverse keukens. Als historische havenstad en vissershaven draait een groot deel van de eetcultuur om wat er die dag uit zee is gehaald. Dit gaat hand in hand met de levendige marktcultuur van de stad. Vanaf vroeg in de ochtend kun je bij de centrale markt (pasar umum) terecht; een belangrijke hub voor de lokale handel. Struin op meerdere verdiepingen langs talloze kraampjes met verse vis en zeevruchten, maar ook noedels, gestoomde broodjes, Chinese gerechten en Maleisische snacks. Het is dé plek om de lokale sfeer te proeven. In Sandakan heerst overigens een sterke eetcultuur van de Cantonezen en Hakka; twee Chinese bevolkingsgroepen die respectievelijk vanaf 1880 en 1920 naar Borneo migreerden. Kortom: Sandakan is een paradijs voor foodies.

Een aantal lokale specialiteiten die je geproefd moet hebben:

• Seafood bak kut te: een moderne variant van de klassieke Maleisische soep met varkensribbetjes. In Sandakan voegen ze verse zeevruchten en vis toe aan de kruidige, peperige bouillon.
• Spring noodles: een authentiek, ambachtelijk ontbijtgerecht. Spring noodles zijn dunne eiernoedels die door hun bereiding een unieke, taaie bite hebben. Traditioneel worden ze geserveerd in een hartige saus, met knapperig gebakken spek en soms met sui kow (century egg dumplings). Fox-tip: wees er vroeg bij op de centrale markt, vaak zijn deze noedels al voor 9 uur 's ochtends uitverkocht.
• Century egg dumplings: century eggs zijn een eeuwenoude Chinese specialiteit waarbij eieren wekenlang worden gefermenteerd tot het eiwit een gelei-achtige en donkere kleur krijgt. De smaak is intens en umami. Samen met het fijngesneden ei worden de gestoomde dumplings gevuld met garnaal en vlees.
• UFO tart: ook bekend als de iets minder smakelijk klinkende Cow Dung Tart. Maar laat je niet misleiden door deze bijnaam. Het is het meest bekende en geliefde dessert van Sandakan; een gebakje met een luchtige bodem, romige custardvulling en bovenop een laagje gebrande meringue. Je vindt ze vaak in een kopitiam, een traditioneel, lokaal koffiehuisje.

✓ Fox-tip: de Sandakan City Heritage Trail
Deze wandeling voert langs enkele iconische gebouwen, kerken en historische bezienswaardigheden. De route belicht de veelzijdige geschiedenis van Sandakan en de ontwikkeling van een koloniaal centrum tot levendige, multiculturele stad.

Enkele historische weetjes over Sandakan:

•  Sandakan was ooit de hoofdstad van Brits Noord-Borneo en werd door de grote instroom van Hongkongse handelaren “Little Hong Kong” genoemd.
• Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Sandakan vrijwel volledig verwoest door de Japanse bezetting en geallieerde bombardementen. De stad werd daarna compleet herbouwd.
• De Amerikaanse schrijfster Agnes Keith woonde van 1934 tot 1952 in Sandakan en schreef het beroemde boek "Land Below the Wind". Deze titel maakte de regio wereldwijd bekend en werd later een poëtische bijnaam voor heel Sabah. Haar huis (Agnes Keith House) is nu een museum aan Jalan Istana en biedt uitzicht over de baai.

Op de prachtige route van Sandakan naar Kinabatangan vind je een fascinerende bezienswaardigheid: de Gomantong Caves. Deze grotten zitten diep in het Gomantong Forest Reserve verscholen. In dit bosgebied worden orang-oetans en neusapen beschermd. Met wat geluk spot je ze onderweg naar de grotten.

Vanaf buiten lijken de grotten niet veel voor te stellen. Eenmaal bij de ingang stap je een gigantische ondergrondse wereld binnen, waar torenhoge kalkstenen wanden oprijzen en het plafond grotendeels in het donker verdwijnt.

Een delicatesse uit de Gomantong Caves
Je hoort (en ruikt) ze al voordat je ze ziet: niet duizenden, maar miljoenen vleermuizen en gierzwaluwen. De vleermuizen hangen piepend in clusters bij elkaar, terwijl de zwaluwen af en aan naar hun nesten hoog in het gesteente vliegen. En deze nesten zijn een van de redenen waarom Gomantong zo bekend is. De grotten herbergen het grootste aantal eetbare vogelnesten van Sabah. Dat lees je goed: éétbare vogelnesten. Ze worden volledig van het speeksel van de gierzwaluwen gemaakt en zijn het ingrediënt voor een traditionele en kostbare delicatesse in de Aziatische keuken: vogelnestsoep.

Voor optimale oogst en ter bescherming van de populatie zwaluwen, wordt er jaarlijks op twee momenten verzameld: aan het begin van het broedseizoen, zodat de zwaluwen genoeg tijd hebben om te herbouwen en eieren te leggen, en nadat de kuikens het nest hebben verlaten. De gelicentieerde verzamelaars klimmen op rotan- en bamboeladders tot negentig meter hoog om de nesten te oogsten. Een eeuwenoude arbeid die vaak van generatie op generatie wordt doorgegeven.

✓ Fox-tip: draag bij je bezoek aan de grotten stevige schoenen, het kan er glad zijn door de guano (vleermuizenpoep).

Voor velen hét hoogtepunt van een reis door Sabah: Kinabatangan. Hier stap je je eigen natuurdocumentaire binnen. De Kinabatangan-rivier is met zijn 560 kilometer de tweede langste rivier in Maleisië en stroomt in eindeloze bochten door een van de meest biodiverse en ongerepte stukken regenwoud ter wereld: het Kinabatangan Wildlife Sanctuary. Dit beschermde gebied is de thuisbasis van Borneo’s Big Five: neushoornvogels, Borneose orang-oetans, Borneose dwergolifanten, neusapen en zoutwaterkrokodillen. Hoor je David Attenborough al…?

Onvergetelijke riviersafari’s
Dé manier om hier wilde dieren te spotten is tijdens een riviercruise. In kleine boten ga je vroeg in de ochtend, laat in de middag en/of in de avond de rivier op. Het tempo ligt laag: geruisloos vaar je over het rustige water, door de groene junglecorridor, langs oevers, kreken en overhangende bomen. Samen met de gids speur je de omgeving af naar wildlife. Naast de Borneo Big Five leven hier ook zonberen, spookdiertjes, varanen, wilde zwijnen en verschillende apensoorten, zoals makaken, zilverlangoeren en gibbons.

✓ Fox-tip: vergeet niet je verrekijker, muggenspray en poncho of regenjas in te pakken voor de riviercruises.

Weetjes over de Borneo Big Five:

• Neusapen vind je alleen op Borneo en nergens anders ter wereld. De mannetjes vallen in het bijzonder op door hun grote, vlezige neus en felrode penis.
• Borneose dwergolifanten zijn de kleinste olifanten ter wereld, met een hoogte tot “maar” 3 meter. Ze zijn uitstekende zwemmers en gaan graag de rivier in om te spelen en af te koelen.
• De naam orang-oetan is afkomstig uit de Maleise en Indonesische taal (Bahasa). De letterlijke vertaling is ‘mens van het bos’: ‘orang’ betekent mens en ‘utan’ betekent bos.
• Neushoornvogels paren voor het leven en zijn intens loyaal aan hun partners. Daarnaast zijn ze de tuiniers van het regenwoud: ze slikken hele vruchten door en poepen ze uit over grote gebieden. Hierdoor spelen ze een vitale rol in het gezond houden van Borneo’s ecosystemen.
• In de Kinabatangan-rivier vind je ‘s werelds grootste levende reptiel: de zoutwaterkrokodil. Ze beschikken over speciale zoutklieren, waardoor ze zich gemakkelijk verplaatsen tussen zoet rivierwater, mangrovegebieden en de open zee.

Bilit Rainforest Lodge
Tijdens onze rondreis door West-Maleisië en Sabah verblijf je in Kinabatangan in de Bilit Rainforest Lodge, aan de oevers van de Lower Kinabatangan-rivier. Na een dag op de rivier en in de jungle is het heerlijk bijkomen in deze knusse lodge. Vanuit de hangmat op je eigen balkon geniet je van de geluiden van het regenwoud.

Geen orang-oetans gespot in Kinabatangan? Niet getreurd, je hebt kans bij het Sepilok Orang-Oetan Rehabilitatiecentrum, midden in het Kabili-Sepilok bosgebied. Hier worden wees-orang-oetans klaargestoomd voor het leven in het wild. Het centrum werd in 1964 opgericht en was de eerste ter wereld dat zich specifiek richtte op de rehabilitatie van deze geliefde oranje mensapen.

De orang-oetans komen hier onder andere terecht door illegale jacht en handel, en de kap van hun leefgebied. Na aankomst in het centrum volgt een medische check en quarantaine. Vervolgens gaan ze naar… jungle school! Ze leren klimmen, foerageren en nesten bouwen; vaardigheden die ze gewoonlijk van hun moeder leren. Het volledige rehabilitatieproces kan tot 7 jaar duren. Niet ieder dier wordt uiteindelijk volledig zelfstandig.

Vrije voedertijd
Wie er klaar voor is, keert terug naar het uitgestrekte regenwoud rondom het centrum. De orang-oetans leven vrij in dit bos en bepalen zelf of ze naar het speciale voederplatform komen. Sommige apen keren nog jarenlang terug voor een extra maaltijd. Er zijn twee vaste voedertijden waarbij je kans hebt om ze te zien.

De berenburen
Combineer een bezoek aan het Sepilok rehabilitatiecentrum met het Bornean Sun Bear Conservation Centre. Hier krijgen de kleinste beren ter wereld – zonberen, of Maleise beren – net als de orang-oetans een tweede kans. Deze beren worden maar 1,20 tot 1,50 meter groot en danken hun naam aan het halvemaanvormige teken op hun borst. Elk teken is uniek, net als een vingerafdruk.

Na alle jungle-avonturen vormt Kota Kinabalu een ontspannen afsluiting van de reis. Het resort langs de kust biedt rust en luxe, witte zandstranden, een turquoise zee en volop ontspannende én actieve bezigheden.
Word wakker met het geluid van de golven, drink een cocktail drinken onder de sterrenhemel, kies voor een ontspannen massage in de spa, ga een potje golfen, kajak door de mangroven of verken al snorkelend de onderwaterwereld. Dat klinkt niet verkeerd, toch?

Levend erfgoed
Wil je meer leren over de lokale cultuur? Breng dan een bezoek aan het Mari Mari Cultural Village. Hier maak je kennis met de tradities en levenswijze van Sabah’s inheemse stammen. In dit “levend museum” leer je over vijf inheemse volkeren in hun eigen traditionele huizen: Kadazan-Dusun, Rungus, Lundayeh, Bajau en Murut.

Elk huis laat de architectuur, rituelen en dagelijkse routines van de verschillende stammen zien. In het Kadazan-Dusun huis draait het om rijstwijn (lihing) en in het Rungus huis staan kralenwerk en de honing van angelloze bijen centraal. De Lundayeh staan bekend om hun rijke jacht- en vistradities, de Murut waren ooit gevreesde koppensnellers en de Bajau laten met hun paardrijkunsten zien waarom ze bekend staan als de 'Cowboys of the East'.

De Engelssprekende gidsen in traditionele kleding vertellen bij ieder huis verhalen en nodigen je uit om zelf de cultuur te ervaren: maak vuur met bamboe, leer blaaspijp schieten of doe mee met de Magunatip, de traditionele bamboedans van Sabah.