5 hoogtepunten van Sabah: van neusapen tot junglerivieren

Sandakan, het begin van je rondreis door Sabah, staat bekend als de poort naar Sabah’s wildernis. Maar voordat je jungle-avonturen beginnen, vermaak je je prima een middag en avond in deze multiculturele stad.

De proeftuin van Sandakan
Vanwege de vele verschillende culturele invloeden vind je in Sandakan diverse keukens. Als historische havenstad en vissershaven draait een groot deel van de eetcultuur om wat er die dag uit zee is gehaald. Breng een bezoek aan Sim Sim Water Village"een dorp dat volledig op het water is gebouwd (op houten stelten) en bekend staat om zijn lokale vis en zeevruchten. Sim Sim wordt beschouwd als de oorspronkelijke nederzetting van Sandakan, voordat de huidige stad zich landinwaarts ontwikkelde.

Sandakan heeft ook een levendige marktcultuur. Je kunt de gehele dag bij de centrale markt terecht. Hier struin je langs diverse kraampjes met verse vis, zeevruchten, noedels, gestoomde broodjes en Maleisische snacks. Het is dé plek om de lokale sfeer te proeven.

Daarnaast heerst er in de stad een sterke eetcultuur van de Cantonezen en Hakka; twee Chinese bevolkingsgroepen die respectievelijk vanaf 1880 en 1920 naar Borneo migreerden. Kortom: Sandakan is een paradijs voor foodies.

✓ Fox-tip: de Sandakan City Heritage Trail
Deze wandeling voert langs enkele iconische gebouwen, kerken en historische bezienswaardigheden. De route belicht de veelzijdige geschiedenis van Sandakan en de ontwikkeling van een koloniaal centrum tot levendige, multiculturele stad.

Enkele historische weetjes over Sandakan:

•  Sandakan was ooit de hoofdstad van Brits Noord-Borneo en werd door de grote instroom van Hongkongse handelaren “Little Hong Kong” genoemd.
• Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Sandakan vrijwel volledig verwoest door de Japanse bezetting en geallieerde bombardementen. De stad werd daarna compleet herbouwd.
• De Amerikaanse schrijfster Agnes Keith woonde van 1934 tot 1952 in Sandakan en schreef het beroemde boek "Land Below the Wind". Deze titel maakte de regio wereldwijd bekend en werd later een poëtische bijnaam voor heel Sabah. Haar huis (Agnes Keith House) is nu een museum aan Jalan Istana en biedt uitzicht over de baai.

Op de prachtige route van Sandakan naar Kinabatangan vind je een fascinerende bezienswaardigheid: de Gomantong Caves. Deze grotten zitten diep in het Gomantong Forest Reserve verscholen. In dit bosgebied worden orang-oetans en neusapen beschermd. Met wat geluk spot je ze onderweg naar de grotten.

Vanaf buiten lijken de grotten niet veel voor te stellen. Eenmaal bij de ingang stap je een gigantische ondergrondse wereld binnen, waar torenhoge kalkstenen wanden oprijzen en het plafond grotendeels in het donker verdwijnt.

Een delicatesse uit de Gomantong Caves
Je hoort (en ruikt) ze al voordat je ze ziet: niet duizenden, maar miljoenen vleermuizen en gierzwaluwen. De vleermuizen hangen piepend in clusters bij elkaar, terwijl de zwaluwen af en aan naar hun nesten hoog in het gesteente vliegen. En deze nesten zijn een van de redenen waarom Gomantong zo bekend is. De grotten herbergen het grootste aantal eetbare vogelnesten van Sabah. Dat lees je goed: éétbare vogelnesten. Ze worden volledig van het speeksel van de gierzwaluwen gemaakt en zijn het ingrediënt voor een traditionele en kostbare delicatesse in de Aziatische keuken: vogelnestsoep.

Voor optimale oogst en ter bescherming van de populatie zwaluwen, wordt er jaarlijks op twee momenten verzameld: aan het begin van het broedseizoen, zodat de zwaluwen genoeg tijd hebben om te herbouwen en eieren te leggen, en nadat de kuikens het nest hebben verlaten. De gelicentieerde verzamelaars klimmen op rotan- en bamboeladders tot negentig meter hoog om de nesten te oogsten. Een eeuwenoude arbeid die vaak van generatie op generatie wordt doorgegeven.

✓ Fox-tip: draag bij bezoek aan de grotten stevige schoenen, het kan er glad zijn door de guano (vleermuizenpoep).

Voor velen hét hoogtepunt van een reis door Sabah: Kinabatangan. Hier stap je je eigen natuurdocumentaire binnen. De Kinabatangan-rivier is met zijn 560 kilometer de tweede langste rivier in Maleisië en stroomt in eindeloze bochten door een van de meest biodiverse en ongerepte stukken regenwoud ter wereld: het Kinabatangan Wildlife Sanctuary. Dit beschermde gebied is de thuisbasis van Borneo’s Big Five: neushoornvogels, orang-oetans, dwergolifanten, neusapen en zoutwaterkrokodillen. Hoor je David Attenborough al…?

Onvergetelijke riviersafari’s
Dé manier om hier wilde dieren te spotten is tijdens een riviercruise. In kleine boten ga je vroeg in de ochtend, laat in de middag en/of in de avond de rivier op. Het tempo ligt laag: geruisloos vaar je over het rustige water, door de groene junglecorridor, langs oevers, kreken en overhangende bomen. Samen met de gids speur je de omgeving af naar wildlife. Naast de Borneo Big Five leven hier ook zonberen, spookdiertjes, varanen, wilde zwijnen en verschillende apensoorten, zoals makaken, zilverlangoeren en gibbons.

✓ Fox-tip: vergeet niet je verrekijker, poncho of regenjas en muggenspray in te pakken voor de riviercruises.

Weetjes over de Borneo Big Five:

• Neusapen vind je alleen op Borneo en nergens anders ter wereld. De mannetjes vallen in het bijzonder op door hun grote, vlezige neus en felrode penis.
• Dwergolifanten zijn de kleinste olifanten ter wereld, met een hoogte tot “maar” 3 meter. Ze zijn uitstekende zwemmers en gaan graag de rivier in om te spelen en af te koelen.
• De naam orang-oetan is afkomstig uit de Maleise en Indonesische taal (Bahasa). De letterlijke vertaling is ‘mens van het bos’: ‘orang’ betekent mens en ‘utan’ betekent bos.
• Neushoornvogels paren voor het leven en zijn intens loyaal aan hun partners. Daarnaast zijn ze de tuiniers van het regenwoud: ze slikken hele vruchten door en poepen ze uit over grote gebieden. Hierdoor spelen ze een vitale rol in het gezond houden van Borneo’s ecosystemen.
• In de Kinabatangan-rivier vind je ‘s werelds grootste levende reptiel: de zoutwaterkrokodil. Ze beschikken over speciale zoutklieren, waardoor ze zich gemakkelijk verplaatsen tussen zoet rivierwater, mangrovegebieden en de open zee.

Bilit Rainforest Lodge
Tijdens onze rondreis door West-Maleisië en Sabah verblijf je in Kinabatangan in de Bilit Rainforest Lodge, aan de oevers van de Lower Kinabatangan-rivier. Na een dag op de rivier en in de jungle is het heerlijk bijkomen in deze knusse lodge. Vanuit de hangmat op je eigen balkon geniet je van de geluiden van het regenwoud.

Geen orang-oetans gespot in Kinabatangan? Niet getreurd, je hebt kans bij het Sepilok Orang-Oetan Rehabilitatiecentrum, midden in het Kabili-Sepilok bosgebied. Hier worden wees-orang-oetans klaargestoomd voor het leven in het wild. Het centrum werd in 1964 opgericht en was de eerste ter wereld dat zich specifiek richtte op de rehabilitatie van deze geliefde oranje mensapen.

De orang-oetans komen hier onder andere terecht door illegale jacht en handel, en de kap van hun leefgebied. Na aankomst in het centrum volgt een medische check en quarantaine. Vervolgens gaan ze naar… jungle school! Ze leren klimmen, foerageren en nesten bouwen; vaardigheden die ze gewoonlijk van hun moeder leren. Het volledige rehabilitatieproces kan tot 7 jaar duren. Niet ieder dier wordt uiteindelijk volledig zelfstandig.

Vrije voedertijd
Wie er klaar voor is, keert terug naar het uitgestrekte regenwoud rondom het centrum. De orang-oetans leven vrij in dit bos en bepalen zelf of ze naar het speciale voederplatform komen. Sommige apen keren nog jarenlang terug voor een extra maaltijd. Er zijn twee vaste voedertijden waarbij je kans hebt om ze te zien.

De berenburen
Combineer een bezoek aan het Sepilok rehabilitatiecentrum met het Bornean Sun Bear Conservation Centre. Hier krijgen de kleinste beren ter wereld – zonberen, of Maleise beren – net als de orang-oetans een tweede kans. Deze beren worden maar 1,20 tot 1,50 meter groot en danken hun naam aan het halvemaanvormige teken op hun borst. Elk teken is uniek, net als een vingerafdruk.

Na alle jungle-avonturen vormt Kota Kinabalu een ontspannen afsluiting van de reis. Het resort langs de kust biedt rust en luxe, witte zandstranden, een turquoise zee en volop ontspannende én actieve bezigheden.
Word wakker met het geluid van de golven, drink een cocktail drinken onder de sterrenhemel, kies voor een ontspannen massage in de spa, ga een potje golfen, kajak door de mangroven of verken al snorkelend de onderwaterwereld. Dat klinkt niet verkeerd, toch?

Levend erfgoed
Wil je meer leren over de lokale cultuur? Breng dan een bezoek aan het Mari Mari Cultural Village. Hier maak je kennis met de tradities en levenswijze van Sabah’s inheemse stammen. In dit “levend museum” leer je over vijf inheemse volkeren in hun eigen traditionele huizen: Kadazan-Dusun, Rungus, Lundayeh, Bajau en Murut.

Elk huis laat de architectuur, rituelen en dagelijkse routines van de verschillende stammen zien. In het Kadazan-Dusun huis draait het om rijstwijn (lihing) en in het Rungus huis staan kralenwerk en de honing van angelloze bijen centraal. De Lundayeh staan bekend om hun rijke jacht- en vistradities en de Murut waren ooit gevreesde koppensnellers. De Bajau laten zien hoe pandansap en kuih jala (dunne pannenkoekjes) worden gemaakt en waarom ze bekend staan als de Cowboys of the Sea.

De Engelssprekende gidsen in traditionele kleding vertellen bij ieder huis verhalen en nodigen je uit om zelf de cultuur te ervaren: maak vuur met bamboe, leer blaaspijp schieten of doe mee met de Magunatip, de traditionele bamboedans van Sabah.